خلاصه کتاب رسالت تشیع در دنیای امروز

سال ۱۹۶۰، هانری کربن، فیلسوف بزرگ فرانسوی که سال‌ها در ایران زندگی کرده و با عمق اسلام شیعه آشنا شده بود، سؤالی از علامه سید محمد حسین طباطبایی پرسید: «تشیع چه پیامی برای دنیای امروز دارد؟» دنیایی که نه‌چند دهه قبل از آن، نیچه در آن فریاد زده بود «خدا مرده است». اروپایی که دو جنگ جهانی را پشت سر گذاشته و کلیسا را سالها قبل کنار زده بود، حالا در باتلاق مادی‌گری و پوچی دست و پا می‌زد. کربن که خود یکی از بزرگ‌ترین شرق‌شناسان قرن بود، می‌دانست پاسخ این سؤال را باید از کسی بپرسد که هم قرآن را خوب می‌فهمد و هم فلسفه غرب را. آن کسی جز علامه طباطبایی نبود. حاصل آن پرسش و پاسخ، کتابی است که اکنون پیش روی شماست.

«رسالت تشیع در دنیای امروز» مثل یک کتاب درسی خشک و فلسفی نیست. این کتاب یک گفت‌وگو است؛ یک نشست صمیمی میان دو اندیشمند بزرگ از دو تمدن متفاوت. کربن از غرب می‌گوید و بحران معنوی‌ای که بعد از کنار گذاشتن کلیسا گریبانگیرش شده. علامه از اسلام و به ویژه از تشیع می‌گوید و راه‌هایی که این مکتب برای نجات انسان از بحران معنوی دارد. این گفت‌وگو نه از سر تعارف و نه از سر جدال، که از سر یک تشنگی عمیق برای حقیقت شکل گرفته است.

کتاب از یک مقدمه از خود کربن شروع می‌شود. او در آنجا از یک شخصیت اردنی می‌گوید که هم به سنت سلطنتی ایمان دارد و هم می‌خواهد با زمانه‌اش پیش برود. او در دو جمله تمام معضل انسان مدرن را خلاصه می‌کند: «من به سنت ایمان دارم اما ترقی را فقط در خارج از سنت ممکن می‌دانم.» کربن جواب می‌دهد: اشتباه بزرگ اینجاست. ترقی و سنت در دو سطح متفاوتند، نه در یک سطح. و سپس کلید واژه اصلی بحث را مطرح می‌کند: «حلول» در مقابل «تجلی».

کربن نشان می‌دهد که بحران معنوی غرب ریشه در همین دارد: کلیسا خدا را در مسیح «حلول» داد (یعنی خدا را در یک جسم مادی محدود کرد) و سپس آن حلول را به خود کلیسا و پاپ و اسقف‌ها تسری داد. نتیجه شد یک دین قدرت‌محور که با زور شمشیر و تفتیش عقاید پیش رفت. عکس‌العملش هم طبیعی بود: مردم از دین زده شدند و خدا را مرده اعلام کردند. اما تشیع راه دیگری دارد: راه «تجلی». خدا نه حلول می‌کند و نه از ما جداست. او مثل نوری است که در آینه تجلی می‌کند. نه عین آینه است، نه جدا از آن. این همان راه «صراط مستقیم» میان تشبیه و تعطیل است.

بخش بعدی کتاب، خود علامه طباطبایی وارد بحث می‌شود. او از سه راه ارشاد انسان حرف می‌زند: راه ارشاد مولوی (همان وحی که با قطعیت از جانب خدا می‌آید)، راه استدلال منطقی (که در اسلام به آن تأکید شده) و راه ولایت و کشف (که همان سیر و سلوک عرفانی است). علامه نشان می‌دهد که اسلام هر سه راه را معتبر می‌داند. بعد می‌رود سراغ تاریخ صدر اسلام و نشان می‌دهد که چطور خلافت از مسیر اصلی خود منحرف شد و احکام الهی با «اجتهاد» و «مصلحت وقت» عوض شد. نتیجه این انحراف، فاصله گرفتن از معنویت و شکل‌گیری عرفان‌های بدلی بود که گاهی از شریعت جدا شدند.

فصل بعد کتاب به «معادشناسی از نظر شیعه» اختصاص دارد. علامه توضیح می‌دهد که مرگ پایان آفرینش نیست، بلکه درِ ورود به نشئه‌ای دیگر است. و آن نشئه، همان چیزی است که عارف حقیقی در همین دنیا هم می‌تواند پیش‌طعمش را بچشد.

خلاصه کتاب رسالت تشیع در دنیای امروز اثر علامه طباطبایی توسط پلتفرم آیه تهیه و منتشر شده است.

در چه صورتی از این کتاب لذت می‌بری؟

• اگه دوست داری بدانی یک فیلسوف غربی از بیرون به تشیع چه نگاهی دارد.
• اگه از دعواهای بی‌نتیجه سنی و شیعه خسته شده‌ای.
• اگه می‌خواهی ریشه بحران معنوی غرب را بفهمی.
• اگه به مقایسه امام‌شناسی در تشیع و مسیح‌شناسی در مسیحیت علاقه داری.
• اگه می‌خواهی بدانی چرا علامه طباطبایی بر وحدت اسلامی تأکید داشت.