درباره آیه
آزاداندیشان یادآور هویت
بسم الله الرحمن الرحیم
آیا انسان بیدین وجود دارد؟
اگر دین را صرفاً مجموعهای از مناسک، نهادها یا باورهای رسمی بدانیم، شاید پاسخ ساده باشد. اما اگر دین را «نسبت انسان با حقیقت» بدانیم؛ نسبت انسان با هستی، با معنا، با چرایی از بودن! آنگاه مسئله پیچیدهتر میشود. در این معنا، انسان بیدین دیگر معنای روشنی ندارد.
ممکن است کسی مؤمن باشد یا ملحد، موحد باشد یا منتقد دین؛ اما آیا انسانی وجود دارد که هیچ نسبتی با حقیقت نداشته باشد؟ هر انسانی، فارغ از باورهایش، میپذیرد که «هست». حتی اگر به خالق باور نداشته باشد، نمیتواند از دایره بودن و هستی بیرون رود.
آیه مخفف «آزاداندیشان یادآور هویت» است. تلاشی است برای نگاهکردن به دین، نه از زاویه تقابل، بلکه از زاویه شناخت. در آیه، دین به معنای عام آن موضوعیت دارد؛ نه یک مذهب خاص، نه یک قرائت محدود، بلکه نسبت انسان با حقیقت.
ما معتقدیم انسان «مجبور به آزادی» است. محکوم به انتخاب است. و انتخاب، بدون شناخت، بهسادگی به سوگیری و جانبداری تقلیل پیدا میکند. اگر قرار است آگاهانه انتخاب کنیم، شناخت نگاهها و تجربههای دیگران بخش مهمی از مسیر است.
از سال ۱۳۸۴، همزمان با ورود به دانشگاه، دغدغه فهم دین همواره همراه بود. نه بهعنوان یک پاسخ آماده، بلکه بهعنوان یک پرسش باز. در سالهای فعالیت فکری و حرفهای، این پرسش در قالبهای مختلف ادامه پیدا کرد.
در کنار محمدرضا رجبی که بیش از یک دهه دوستی و همراهی فکری و همکاری سالها در دفتر مطالعات راهبردی و تربیت قرآنی بر همین دغدغه کار کردیم: دغدغهی فهم و شناخت، به معنای عام آن.
پس از سالها فعالیت در حوزه استارتاپی و تجربه راهاندازی و توسعه یک پلتفرم موفق در حوزه خلاصه کتاب، به نام چکیدا این پرسش جدیتر شد: آیا میتوان زیرساخت تجربهشده را در مسیری عمیقتر به کار گرفت؟
با کمکهای سید نادر روشن، کیان زرعکانی، علیرضا آذربایجانی و راهنماییهای استاد اسماعیل جلالی و جمعی از دوستان، این دغدغه شکل تازهای به خود گرفت. از مرداد ۱۴۰۴ تصمیم گرفتیم این ایده را وارد فاز اجرا کنیم.
مأموریت آیه
آیه مأموریت دارد با خلاصهسازی و مرورنویسی کتابهای ادیان مختلف، مذاهب گوناگون و مکاتب فکری متنوع، با رویکردی تعقلی، نه برای حذف تفاوتها، نه برای یکسانسازی باورها، بلکه برای نزدیکتر شدن فهمها مسیری فراهم کند.
آیه قرار نیست پاسخ نهایی بدهد. قرار نیست حقیقت را مصادره کند. قرار است امکان نگاهکردن از زوایای مختلف را فراهم کند.
و پرسش همچنان باقی است: آیا انسان بیدین وجود دارد؟ اما اگر بتوانیم پیش از داوری، فهمیدن را جدی بگیریم، شاید یک قدم به انسانتر شدن نزدیکتر شویم.
و این، تازه ابتدای راه است.