خلاصه کتاب من و جز من

تا حالا شده وقتی جلوی آینه می‌ایستی، فقط یه لحظه از خودت بپرسی: «این که دارم نگاهش می‌کنم، واقعاً من هستم؟» یا وقتی می‌گویی «دلم گرفت»، «فکرم درگیر شد»، «بدنم خسته است»… این «من» که دل، فکر و بدن به آن نسبت داده می‌شود، خودش کجاست؟ چی هست؟ کسی می‌تواند آن را نشان بدهد؟

شاید عجیب به نظر برسد، اما همین «من» که هر روز چندین بار از آن استفاده می‌کنیم، از هر چیزی به خودمان نزدیک‌تر است، ولی در عین حال مبهم‌ترین و پنهان‌ترین چیز هم هست. تو می‌توانی بگویی «دست من»، «چشم من»، حتی «روح من»… اما خود «من» چی؟ آن چیزی که دست و چشم و روح به آن نسبت داده می‌شود، خودش کجاست؟

کتاب «من» و جز «من» نوشته دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی، یکی از عمیق‌ترین و در عین حال صمیمی‌ترین کتاب‌های فلسفی درباره همین سؤال است. استاد دینانی در این کتاب، مثل یک دوست آگاه و مهربان کنارت می‌نشیند و از آن «من» اسرارآمیز می‌گوید. از اینکه چرا «من» همیشه به چیزهای بیرون از خودش فکر می‌کند. از اینکه چرا انسان تنها موجودی است که می‌تواند از خودش فاصله بگیرد و خودش را از بیرون تماشا کند. از اینکه چرا گاهی از خودش خسته می‌شود و گاهی عاشق خودش است.

این کتاب فلسفیِ صرف نیست. دغدغه‌اش هم فقط ذهن‌های فلسفی‌خوانده نیست. دینانی با زبانی ساده و روان، از چیزی حرف می‌زند که به زندگی روزمره ما گره خورده: اضطراب از آینده، نگرانی از حرف دیگران، ترس از تنهایی، احساس غربت، و حتی آن لحظاتی که با خودت می‌گویی «کاش کسی من رو بفهمه». نشان می‌دهد که ریشه خیلی از این حالات در همان «من» عجیب و غریب و رابطه‌اش با «جز من» است.

کتاب به ما یادآوری می‌کند که آدمی تنها موجودی است که «جهان» دارد. حیوانات در جهان زندگی می‌کنند، اما «جهان» ندارند. یعنی فقط انسان است که به هستی معنی می‌بخشد. بدون انسان، هستی به ظهور نمی‌رسد. این حرف خیلی بزرگ است. یعنی تو فقط یک تماشاگر نیستی؛ تو کسی هستی که هستی با تو سخن می‌گوید. گوش‌هایت را بگیر، خیلی چیزها هست که فقط تو می‌توانی بشنوی.

نکته جذاب دیگر این است که کتاب به ما می‌گوید «من» شبیه و مانند ندارد. یعنی هرکس «من» خودش را دارد که با هیچ «من» دیگری عین هم نیست. همین نکته می‌تواند خیلی از دلواپسی‌هایمان را حل کند: تو نباید مثل دیگران باشی. تو فقط خودت هستی. و همین برای شروع کافی است.

در چه صورتی از این کتاب لذت می‌بری؟

• اگه از آن دسته آدم‌هایی هستی که گاهی در سکوت شب با خودت فکر می‌کنی «منِ واقعی کجاست؟» و جوابی پیدا نمی‌کنی.
• اگه از حرف‌های سطحی و روزمره خسته شده‌ای و دلت می‌خواهد یک بار جدی و عمیق درباره خودت و هستی فکر کنی.
• اگه اهل فلسفه نیستی اما دوست داری با زبانی ساده و صمیمی با بزرگ‌ترین سؤال‌های زندگی روبرو بشوی.
• اگه احساس می‌کنی گاهی آنقدر درگیر دیگران شده‌ای که خودِ خودت را گم کرده‌ای.
• اگه دوست داری بدانی چرا آدمی همیشه در گیرودار «من» و «تو» و «او»ست و این رابطه چه رازهایی در خودش پنهان دارد.