خلاصه کتاب عرشیان

تصور کن شاعر بزرگی از دوست حاجی خود می‌پرسد: وقتی احرام بستی، همه چیز غیر از خدا را بر خود حرام کردی؟ وقتی لبیک گفتی، از سر علم و تعظیم بود یا فقط عادت؟ وقتی در عرفات ایستادی، عارف به حق شدی و منکر خود؟ وقتی قربانی کردی، آیا اول نفس خود را کشتی؟ وقتی سنگ زدی، عادت‌های زشت را از خود بیرون انداختی؟

دوست حاجی به همه این پرسش‌ها یک جواب می‌دهد: «نمی‌دانم.»

شاعر می‌گوید: پس تو حج نکردی. رفته‌ای مکه دیده‌ای و برگشته‌ای، محنت بیابان را به سیم خریده‌ای.

کتاب «عرشیان» نوشته دکتر جعفر شهیدی، دقیقاً سراغ همین نقطه می‌رود. این کتاب به ما می‌گوید که حج فقط یک سفر ظاهری نیست که با پول و بلیط تمام شود. حج، «نمایشی پرشکوه از اوج رهایی انسان موحد از همه چیز جز اوست. عرصه پیکار با نفس، جلوه‌ای از عشق و ایثار، آگاهی و مسئولیت.»

اما چه قدر از ما حاجیان واقعی هستیم؟ نویسنده با صراحت می‌گوید: متأسفانه بسیاری از زائران خانه خدا وقتی استطاعت مالی پیدا می‌کنند که بیش از نیمه عمرشان گذشته است. در همین سنین بالای چهل سالگی تازه به فکر یاد گرفتن احکام حج می‌افتند. بسیاری از آنان حتی درست خواندن حمد و سوره را در همان سفر یاد می‌گیرند، گویا نماز از وقتی برای حج بیرون می‌شوند واجب شده است.

نکته متمایز این کتاب در این است که فقط به مناسک ظاهری حج نمی‌پردازد. نویسنده تأکید می‌کند که استطاعت فقط مالی و جسمی نیست. پیش از آن دو استطاعت دیگر لازم است: «استطاعت علمی» یعنی بدانی چه باید بکنی، و «استطاعت اخلاقی» یعنی توانایی انجام آنچه می‌دانی. در شریعتی که طلب علم را بر هر مسلمانی واجب کرده است، چگونه ممکن است کسی بدون شناخت به حج برود؟

کتاب از این هم فراتر می‌رود. به خواننده می‌گوید قبل از رفتن به حج، باید سرزمینی را که به آن سفر می‌کنی بشناسی. عربستان سعودی کجاست؟ چه رژیمی بر آن حاکم است؟ مردمش چه مذهبی دارند؟ سعودیان کیستند و وهابیت چیست؟ نویسنده با قلمی روان و مستند، خلاصه‌ای از تاریخ مکه و مدینه، مسجدالحرام، خانه کعبه، مسجدالنبی و اماکنی مثل بقیع، احد و بدر را روایت می‌کند.

برای انسان امروزی که شاید بارها به حج رفته یا قصد رفتن دارد، این کتاب یک نقشه راه است. یادآوری می‌کند که حج فقط طواف و سعی و سنگ زدن نیست. حج یعنی «دلت را برای خدا از هر چه تو را به خود مشغول کند و از هر چه میان تو و خدا درآید خالی کنی. همه کارهایت را به آفریدگارت واگذاری و در هر حرکت و سکونی که از تو پدید می‌شود بر او توکل کنی. دنیا و آسایش و آفریدگان را رها کنی.»

اگر تا حالا فکر می‌کردی حج یعنی خرجی کردن و چند روزی در هتل ماندن و برگشتن، این کتاب بهت می‌گوید: اشتباه می‌کردی.

در چه صورتی از این کتاب لذت می‌بری؟

• اگه قصد حج یا عمره داری و می‌خواهی بدانی فراتر از مناسک ظاهری، حج واقعی چیست.
• اگه قبلاً به حج رفته‌ای اما حس می‌کنی عمق سفرت را نگرفته‌ای.
• اگه می‌خواهی با تاریخ مکه و مدینه، و سرگذشت اماکن مقدس مثل بقیع و مسجدالنبی آشنا بشوی.
• اگه دوست داری بدانی عربستان سعودی چه حکومتی دارد، وهابی‌ها کیستند و چه تأثیری بر حرمین داشته‌اند.
• اگه از خواندن کتاب‌های مستند و روان با قلمی شیوا و عمیق لذت می‌بری، بدون اینکه خسته بشوی.