خلاصه کتاب رسالت و مبارزات موسى عليه السلام از ديدگاه قرآن و حديث (در تفسیر المیزان)

تا حالا شده به این فکر کنی که چرا آدم‌های مستضعف و زمین‌خورده، یک‌دفعه اوج می‌گیرند و اربابان قدرت‌مند را به خاک می‌نشانند؟ یا چرا بعضی از انسان‌ها در دل سخت‌ترین شرایط، نه تنها زنده می‌مانند، بلکه تبدیل به قهرمانانی می‌شوند که مسیر تاریخ را عوض می‌کنند؟ شاید توی زندگی خودت هم دیده باشی کسی را که از هیچ شروع کرد اما به جایی رسید که همه را حیرت‌زده کرد. این کتاب دقیقاً دارد از همین معمای بزرگ می‌گوید.

کتاب «رسالت و مبارزات موسی علیه‌السلام از دیدگاه قرآن و حدیث» در واقع یک تفسیر موضوعی از جلدهای مختلف «تفسیر المیزان» علامه طباطبایی (ره) است که توسط سیدمهدی امین جمع‌آوری و تدوین شده. اما نترس؛ این کتاب مثل خود المیزان سنگین و پیچیده نیست. کاری که اینجا شده این است که تمام بحث‌های مربوط به حضرت موسی (ع) از دل بیست‌وچند جلد تفسیر درآمده، دسته‌بندی شده و به زبانی ساده و روان برای مخاطب امروزی آماده شده. چیزی حدود ۳۰ سال زحمت روی این مجموعه کشیده شده تا نتیجه‌اش بشود یک کتاب نسبتاً کم‌حجم که تو را بدون سردرگمی به عمق یکی از مهم‌ترین قصه‌های قرآن می‌برد.

اما این کتاب فقط یک ماجرای تاریخی نیست. داستان موسی در قرآن پرتکرارترین داستان انبیاست. چرا؟ چون خدا می‌خواسته یک سنت الهی را بارها و بارها به ما یادآوری کند: زمین از آن خداست و او آن را به هر کس از بندگانش که بخواهد به ارث می‌دهد. فرعون هر چه تلاش کرد جلوی تولد موسی را بگیرد، نشد. هر چه کوشید نور او را خاموش کند، خدا در دل خود فرعون، کسی را قرار داد که موسی را بزرگ کند. قدرت ظاهری هیچ طاغوتی در برابر اراده الهی دوام نمی‌آورد.

نکته‌ای که این کتاب را از بسیاری از کتاب‌های مشابه متمایز می‌کند، این است که فقط به روایت ماجرا بسنده نمی‌کند، بلکه پشت پرده هر اتفاقی را هم نشان می‌دهد. مثلاً از شما می‌پرسد: چرا خدا موسی را در همان خانه فرعون بزرگ کرد؟ جوابش این است که هر ظالمی روزی به دست همان کسی که خودش پرورانده، نابود می‌شود. یا از راز ترس موسی از اژدها شدن عصا می‌گوید و اینکه این ترس طبیعی بود، نه مذموم. حتی به سراغ تورات فعلی هم می‌رود و نشان می‌دهد که چقدر با روایت قرآن اختلاف دارد و چطور برخی از این اختلافات، تعریضی به تحریف‌های تورات است.

برای آدم امروزی، این کتاب پر از نکته‌های کاربردی است: از «شرح صدر» که همان ظرفیت تحمل بالا در برابر سختی‌هاست، تا مهارت «واگذاری کار به خدا» در اوج درماندگی، تا درس صبری که بنی‌اسرائيل یاد گرفتند و سرانجام وارث سرزمین شدند. این فقط یک داستان تاریخی نیست؛ یک نقشه راه برای زندگی خود ماست. مخصوصاً برای کسانی که در اقلیت هستند، از نظر فکری یا اجتماعی در اقلیت، و باورم دارند که روزی حق به تمام معنا بر باطل پیروز خواهد شد.

در چه صورتی از این کتاب لذت می‌بری؟

• اگر اهل مطالعهٔ قصه‌های قرآنی هستید اما از متن‌های خیلی سنگین و پیچیده فراری‌اید.
• اگر می‌خواهید بدانید چرا سرگذشت موسی (ع) بیش از هر پیامبر دیگری در قرآن تکرار شده.
• اگر دنبال درس‌هایی برای «صبر در برابر ستم» و «توکل در بحران» می‌گردید.
• اگر برایتان جالب است که بین تاریخ بنی‌اسرائيل و اوضاع مسلمانان صدر اسلام و حتی امروز، خط‌های موازی ببینید.
• اگر دوست دارید از لابه‌لای یک روایت مذهبی، نکات تربیتی و روان‌شناختی هم بیرون بکشید (مثل مراقبت موسی از نیتش در کارهای روزمره).