خلاصه کتاب موسی و مشکلات رهبری بنی‌اسرائیل از دیدگاه قرآن و حدیث

امروز که در فضای مجازی پرسه می‌زنیم، پر است از کسانی که ادعای «روشنفکری» دارند و به هر چیزی که از غرب می‌آید چشم بسته اعتماد می‌کنند. طوری شده که بعضی وقتها حتی به بدیهی‌ترین حقایق هم اگر از لباس غربی وارد شوند، احترام می‌گذاریم و اگر از فرهنگ خودمان بیایند، با تردید نگاهشان می‌کنیم. بنی‌اسرائیل هم دقیقاً همین مشکل را داشتند. آنقدر زیر سلطه فرعونیان مانده بودند که بت‌پرستی برایشان عادی شده بود. کتاب پیش رو، داستان جامعه‌ای است که با وجود دیدن معجزات، نتوانست از چنگال عادت‌های کهن رهایی یابد.

کتاب «موسی و مشکلات رهبری بنی‌اسرائیل» یکی از مجلدات مجموعه «تفسیر موضوعی المیزان» است؛ حاصل سی سال کارِ بی‌وقفه روی بیست جلد تفسیر گرانقدر علامه طباطبایی. آنچه در این کتاب می‌خوانید، نظر شخصی نویسنده نیست؛ حاصل دقّت در آیات قرآن و تفاسیر عمیق علامه درباره یکی از حساسترین ادوار تاریخ دینی است: عصر حضرت موسی علیه‌السلام و چهل سال رهبری او بر قومی که به تعبیر قرآن، «قوم فاسق» خوانده شده‌اند.

نکته متمایز این کتاب در مقابل روایت‌های صرفاً تاریخی این است که فقط نمی‌گوید «چه شد»، بلکه عمیقاً به «چرا شد» می‌پردازد. چرا قومی که دریا را به معجزه دید، چهل روز بعد گوساله پرستید؟ چرا کسانی که از آسمان برایشان غذا نازل شد، به پیامبرشان گفتند «برو تو و خدایت بجنگید»؟ چرا کسانی که کتاب آسمانی داشتند، سر از بت‌پرستی درآوردند؟ این کتاب با بیانی روان و قابل فهم، ریشه‌های روانشناختی و اجتماعی این رفتارها را بررسی می‌کند: ترس از ناشناخته‌ها، وابستگی به عادت‌های قدیمی، حسادت، غرور قومی، و لجاجتی که انسان را حتی در برابر حق وامیدارد.

این کتاب، یک کتاب صرفاً فقهی یا تاریخی خشک نیست. پر است از داستان‌هایی که هر کدام می‌تواند درس امروز ما باشد: ماجرای هفتاد ناظری که از خدا درخواست دیدار آشکار کردند و با صاعقه مردند، داستان گاو بنی‌اسرائیل و سؤال‌های بی‌جای آنان که کار را بر خود سخت کرد، ماجرای سرگردانی چهل ساله در بیابان تیه، و داستان کسانی که بشارت آمدن پیامبر اسلام را در تورات خواندند اما از روی حسد کفر ورزیدند.

برای انسان امروزی که در دنیای پر از ادعاهای متناقض و جناح‌بندی‌های فکری زندگی می‌کند، این کتاب یک آینه است. نشان می‌دهد چگونه تعصبات قومی، خودبرتربینی و اصرار بر تقلید از گذشتگان، می‌تواند انسان را از راه حق منحرف کند. و از همه مهمتر، نشان می‌دهد که خداوند هیچ قومی را به خاطر یک خطا رها نمی‌کند، اما اصرار بر خطا و لجاجت در برابر حق، عاقبتی جز سرگردانی و ذلت ندارد.

در چه صورتی از این کتاب لذت می‌بری؟

• اگه دوست داری بدانی چرا انسان با دیدن معجزه هم ممکن است گمراه شود.
• اگه به دنبال ریشه‌های روانشناختی رفتارهای جمعی در قرآن هستی.
• اگه از آن دسته‌ای که فکر می‌کنی تاریخ بنی‌اسرائیل فقط مال خودشان است، نه عبرتی برای امروز.
• اگه می‌خواهی بدانی چرا بعضی از اهل کتاب با وجود شناخت پیامبر اسلام، به او ایمان نیاوردند.
• اگه کتاب مذهبی دوست داری که هم عمیق باشد، هم با داستان‌هایش ساعتها تو را درگیر کند.