بسم الله الرحمن الرحیم
کلمه «لا اله الا الله» حصن و پناهگاه الهی است و «ولایت علی» نیز حصنی است که هر کس داخل آن شود، از آتش جهنم ایمن می‌گردد. ولایت علوی تجلی توحید الهی و تأمین‌کننده حیات انسانی است.

خداوندی که ولایت او باعث صیانت جان و آسودگی روان و عامل پرواز به بهشت است، در کلمه توحیدی خود فرموده: «لا اله الا الله حصنی فمن قالها دخل حصنی و من دخل حصنی امن من عذابی»؛ کلمه «لا اله الا الله» پناهگاه الهی است. هر کس آن را بگوید، در پناهگاه من داخل می‌شود و هر کس در پناهگاه من داخل شد، از عذاب من ایمن است. علی بن ابی طالب(ع) که برترین نشانه خداست و خود فرمود: «ما لله آیة اکبر منی»، در این تجلی توحیدی، چهره ولایت یافته و با کلمه ولایی «ولایة علی حصنی من دخله امن ناری» پرچم هدایت و نشانگر طریق سعادت است.

معنا و ژرفای ولایت از یک سو و عمق وجود امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب(ع) از سوی دیگر، هر دو از میدان وسیع و ظرفیت فراوان علمی و فرهنگی برخوردارند. اتحاد، بلکه وحدت این دو مسئله در یک نگاه توحیدی اقتضا می‌کند که یک واقعیت از یک منظر به عنوان ولایت و از منظر دیگر به عنوان وجود ارزشمند امیرالمؤمنین(ع) شناخته شود. اگر خداوند علی بن ابی طالب(ع) را «ولی» معرفی می‌فرماید، صرفاً برای عینیت ولایت با آن حضرت و اتحاد آن ذات مقدس با ولایت الهی است.

پس از رحلت رسول اکرم(ص)، یکی از بحث‌انگیزترین مباحث مذاهب اسلامی، مسئله ولایت امت و شخص لایق تصدی آن بود. براساس حدیث معروف و مورد وفاق فریقین از رسول خدا(ص) که فرمود: «من در میان شما دو چیز گرانبها می‌گذارم؛ کتاب خدا و عترتم. تا زمانی که به این دو تمسک کنید، هرگز گمراه نخواهید شد»، قرآن صامت در کنار قرآن ناطق هدایتگر خلق است. عترت، عدل و همتای قرآن کریم و رازگشای مقاصد و اهداف آن و مجری به صحنه کشاندن معارف و دستورات حیات‌بخش قرآن است. قرآن نیز معرف عظمت و مکانت ولایت و حفظ شئون آن و ارائه ویژگی‌های ولی خدا پس از رسول اکرم(ص) است. بنابراین قرآن و عترت، مفسر و مکمل و وامدار یکدیگرند.

در شأن اهل بیت عصمت و طهارت عموماً و در خصوص علی(ع) خصوصاً، آیات فراوانی نازل شد که جز بر این مصادیق پاک، بر هیچ کس قابل تطبیق نیست. یکی از آیاتی که به اتفاق در شأن وجود مقدس امیرمؤمنان علی(ع) نازل شده، آیه 55 از سوره مائده، معروف به آیه ولایت است: «إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ»؛ همانا سرپرست شما، خدا و پیامبر او است و کسانی که ایمان آوردند؛ همان کسانی که نماز را برپا می‌دارند و در حال رکوع، صدقه می‌دهند.

این آیه در کنار احادیثی چون حدیث غدیر، حدیث رایت، حدیث طیر مشوی و دیگر آیات مانند آیه اکمال، آیه مباهله و آیه تطهیر، حجتی قاطع بر ولایت و وصایت شخصیتی است که از بدو طفولیت تا آخرین لحظات حیات رسول الله(ص) در همه فراز و نشیب‌ها لحظه‌ای از وی جدا نشد. علی(ع) در دامان پیامبر تربیت یافت و همه مراحل تعالی و کمال را چون او طی کرد. همه آنچه را وی می‌دید و می‌شنید، او نیز می‌دید و می‌شنید، جز این که پیامبر نبود.

علی(ع) همه قله‌های رفیع عصمت و معنویت را یکی پس از دیگری فتح کرد و شایستگی آن را یافت که آیاتی از قرآن در شأن او نازل گردد و تنها وی را پس از خدا و رسول به عنوان «ولی» معرفی کند. در تفسیر مجمع‌البیان از ابوذر غفاری نقل شده که گفت: روزی از روزها با رسول خدا(ص) در مسجد نماز می‌خواندم، سائلی وارد مسجد شد و از مردم تقاضای کمک کرد، ولی کسی چیزی به او نداد. او دست خود را به آسمان بلند کرد و گفت: خدایا تو شاهد باش که من در مسجد رسول تو تقاضای کمک کردم ولی کسی جواب مساعد به من نداد. در همین حال علی(ع) که در حال رکوع بود، با انگشت کوچک دست راست خود اشاره کرد. سائل نزدیک آمد و انگشتر را از دست آن حضرت بیرون آورد.

پیامبر(ص) که در حال نماز بود این ماجرا را مشاهده کرد. هنگامی که از نماز فارغ شد، سر به سوی آسمان بلند کرد و چنین گفت: خداوندا! برادرم موسی از تو تقاضا کرد که روح او را وسیع گردانی و کارها را بر او آسان سازی و گره از زبان او بگشایی تا مردم گفتارش را درک کنند، و نیز درخواست کرد هارون را که برادرش بود وزیر و یاورش قرار دهی و به وسیله او نیرویش را زیاد کنی. خداوندا! من محمد، پیامبر و برگزیده توام. سینه مرا گشاده کن و کارها را بر من آسان گردان. از خاندانم علی(ع) را وزیر من قرار بده تا به وسیله او، پشتم قوی و محکم گردد. ابوذر می‌گوید: هنوز دعای پیامبر(ص) پایان نیافته بود که جبرئیل نازل شد و گفت: بخوان! پیامبر(ص) فرمود: چه بخوانم؟ گفت: بخوان: «إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا...».

در بسیاری از کتب اسلامی و منابع اهل تسنن، روایات متعددی وارد شده که آیه «إنما ولیکم...» در شأن علی(ع) نازل شد. راویان فراوانی از شیعه و اهل سنت نقل کرده‌اند که این آیه درباره علی(ع) نازل شده است. در بین این راویان که اصحاب پیامبر(ص) هستند، افرادی چون ابوذر یافت می‌شود. تردیدی نیست که آیه ولایت درباره علی(ع) نازل شده است.