بسم الله الرحمن الرحیم
قرآن، مشهورترین نام کتاب آسمانی پیامبر اسلام است و به معنای خواندن و گردآوری آیات و سوره‌ها در کنار یکدیگر می‌باشد.

«قرآن» مشهورترین نام کتاب آسمانی فروفرستاده شده بر پیامبر اکرم است و این نام به گونه فراوانی در آیات این کتاب الهی بیان شده است. امام سجاد در دعای پیش از نماز عید، درباره نامگذاری قرآن به خدا عرض می‌کند: خدایا! تو پیامبرت را به وسیله کتاب فروفرستاده شده به سوی وی و نیز سَبْع مَثانی وحی شده به او مخصوص گرداندی و آن را «قرآن» نامیدی.

درباره ریشه واژه «قرآن» و راز نامگذاری این کتاب آسمانی، دیدگاه‌های متفاوتی از سوی لغت‌شناسان و قرآن‌پژوهان بیان شده است. برخی معتقدند که کلمه «قرآن» از مادّه «ق ر ن» و به معنای ضمیمه کردن چیزی به چیز دیگر است و نامگذاری قرآن از این روست که آیات و سوره‌هایش به یکدیگر نزدیک و به هم پیوسته و مرتبط هستند. بعضی دیگر گفته‌اند که واژه «قرآن» از «قرائن» (جمع قرینه) مشتق شده است، زیرا آیات این کتاب آسمانی به یکدیگر شباهت دارند و قرینه و مؤیّد هم هستند.

دیدگاه سوم که قوی‌تر و پذیرفته‌تر به نظر می‌رسد این است که لغت «قرآن» از ریشه «ق ر ء» و به معنای گردآوری و ضمیمه کردن یا نزدیک ساختن برخی اجزای چیزی به چیز دیگر است. از این جهت، چند معنا می‌توان برای آن در نظر گرفت: نخست اینکه آیات و سوره‌های قرآن به یکدیگر ضمیمه و در قالب یک کتاب گردآوری شده و با هم ارتباط دارند. دوم اینکه هنگام قرائت و ترتیل، حروف و کلمات آن کنار یکدیگر جمع می‌شوند و دنبال هم می‌آیند. سوم اینکه قرآن آثار و نتایج کتاب‌های آسمانی پیشین را در خود جمع کرده است.

بر اساس همین دیدگاه سوم، واژه «قرآن» به معنای «خواندن» نیز هست. در سوره قیامت، خداوند می‌فرماید: گردآوری و خواندن آن (قرآن) با ماست، پس وقتی آن را خواندیم، از خواندن آن پیروی کن. در این آیه شریفه، عبارت «قُرآنَهُ» به معنای خواندن است نه جمع کردن، زیرا پیش از آن کلمه «جَمْعَهُ» به کار رفته و معنای گردآوری را رسانده است. بنابراین، محتوای آیه این گونه می‌شود: جمع‌کردن قرآن و شیوه خواندن آن بر عهده ماست، پس هر گاه آن را خواندیم، تو نیز از آن پیروی کن.

«قرآن» در اصطلاح، نام کتابی آسمانی است که از سوی خدای والا و به وسیله جبرئیل امین، بر قلب و زبان پیامبر اکرم و برای هدایت انسان‌ها نازل گشته است. خدای رحمان، تمامی خواسته‌های درونی انسان را به صورت کتابی مدوّن به نام «قرآن» بیان کرده و شرط تزکیه و بالندگی وی را عمل به دستورهای این کتاب دانسته است. این کتاب الهی، در آیات شریفش، چنین نامی را برای خود گذارده و واژه «قرآن» در آن، بر کتاب آسمانی نازل شده از سوی خدای سبحان اطلاق شده است، مانند آیاتی که می‌فرماید: «ماه رمضان که قرآن در آن نازل شد»، «ما آن را قرآنی عربی فرو فرستادیم» و «به تو هفت آیه عظیم الشأن و قرآن سترگ را داده‌ایم».

قرآن کریم، نخستین و مهم‌ترین نعمت الهی است و انسان تنها در سایه تعلیم خدای رحمان و دریافت آیات گرامی آن، به کمال نهایی خویش می‌رسد. خدای حکیم در آیات آغازین سوره «الرحمن» می‌فرماید: خدای بخشنده، قرآن را آموخت و آدمی را آفرید. دقت در این آیات نشان می‌دهد که تعلیم قرآن بر خلقت انسان مقدّم شده است، زیرا قرآن وسیله و ابزار رسیدن انسان به هدف آفرینش می‌باشد. بدون تعلیم قرآن، انسان نمی‌تواند به آن هدف والایی که برایش در نظر گرفته شده، دست یابد.

گفتنی است، بر اساس آیات، کتاب آسمانی پیامبر اکرم افزون بر نام «قرآن»، اسامی و اوصاف معروف و مشهور دیگری به نام‌های «فرقان» و «کتاب» و «ذکر» و «نور» نیز دارد. «قرآن» نام انحصاری و مختص کتاب آسمانی نازل شده بر پیامبر است که بر هیچ یک از کتاب‌های آسمانی پیشین اطلاق نگردیده است؛ امّا برخی اسامی و اوصاف مانند «فرقان» و «نور»، مشترک میان برخی کتب آسمانی می‌باشند. این مباحث، در فصل دوم و در قالب اوصاف عام قرآن، به گونه مبسوط و کامل خواهد آمد.