بسم الله الرحمن الرحیم
زینب کبری(س)، دختر علی بن ابی طالب(ع) و فاطمه زهرا(س)، در ایام حیات پیامبر(ص) به دنیا آمد و خود پیامبر نام او را با فرمان الهی برگزید و از مصائب عظیمی که در آینده بر او خواهد گذشت خبر داد.
حضرت زینب کبری(س) سومین فرزند امیرالمؤمنان علی بن ابی طالب(ع) و حضرت فاطمه زهرا(س) است. پدرش اولین ایمان آورنده به رسول خدا(ص)، حضرت امیرمؤمنان و مادرش سیده نساء العالمین، فاطمه زهرا(س) است. جدش رسول خدا(ص) و جدهاش خدیجه کبری(س) است. بر اساس روایتی از پیامبر(ص)، زینب کبری(س) همانند دیگر فرزندان فاطمه(س)، از خمیره ذات رسول خدا(ص) آفریده شده است و پیامبر فرمود: «فرزندان فاطمه، من ولی و سرپرست نسبی آنها هستم و آنها از طینت و خمیره ذات من آفریده شدهاند.»
درباره تاریخ ولادت حضرت زینب(س) اقوال گوناگونی وجود دارد، اما قول مشهور این است که ایشان در روز پنجم جمادی الاولی سال پنجم یا ششم هجری، در مدینه منوره و در ایام حیات جد بزرگوار خود رسول خدا(ص) به دنیا آمدند. ابن اثیر جزری در کتاب اسد الغابه، او را از «صحابیات» شمرده و میگوید: «زینب بانویی عاقل، خردمند و نیکورای بود.» همچنین برخی منابع مصری، ولادت او را در ماه شعبان سال ششم هجری دانستهاند، اما این قول کمتر مورد پذیرش است.
حضرت زینب(س) کمتر از پنج سال داشت که جد بزرگوارش رسول خدا(ص) از دنیا رفت و اندکی بعد، به فاصله ۷۵ یا ۹۵ روز، مادرش فاطمه زهرا(س) را نیز از دست داد. پس از این مصیبتها، مسئولیت مراقبت از خواهران و برادران کوچکتر بر دوش او افتاد. او به خوبی از عهده این مسئولیت برآمد و در دامان پدر بزرگوارش، حضرت علی(ع)، رشد و پرورش یافت.
نکته قابل توجه درباره نامگذاری حضرت زینب(س) این است که این نام توسط خود پیامبر(ص) و با فرمان الهی انتخاب شد. پس از تولد، حضرت فاطمه(س) دخترش را نزد امیرالمؤمنین(ع) برد و از ایشان خواست نامی برایش انتخاب کند. حضرت علی(ع) فرمود: از پیامبر(ص) در این امر پیشی نمیگیرم. رسول خدا(ص) در آن هنگام در مسافرت بودند. هنگامی که سه روز گذشت و پیامبر(ص) از سفر بازگشت، طبق رسم و سیره خود، نخست به منزل حضرت فاطمه(س) وارد شدند. علی(ع) به محضرشان شرفیاب شد و درخواست کرد برای دخترش نامی انتخاب کند. پیامبر(ص) فرمود: من هم از پروردگارم پیشی نمیگیرم. در این هنگام جبرئیل نازل شد و درود پروردگار را ابلاغ کرد و گفت: نام این مولود را «زینب» بگذار، چرا که این نام را در لوح محفوظ نوشتهایم. سپس پیامبر(ص) قنداقه او را طلبید، او را بوسید و فرمود: «به حاضران و غایبان امتم وصیت میکنم که حرمت این دختر را پاس بدارند. همانا وی مانند خدیجه کبری(س) است.» آنگاه جبرئیل مصائب و مشکلاتی را که بر آن حضرت وارد خواهد شد بازگو کرد. پیامبر(ص) گریست و فرمود: «هر کس بر او و مصائبش بگرید، ثوابش مانند ثواب کسی است که بر دو برادرش حسن و حسین گریه کرده باشد.»
در معنای لغوی «زینب» دو نظریه وجود دارد: برخی آن را ترکیبی از «زین» و «اب» به معنای «زینت پدر» میدانند و برخی آن را نام درخت یا گلی زیبا و خوشبو میشمارند. در هر صورت، این نامی زیبا و پرمعناست که برازنده این بانوی بزرگوار است.
حضرت زینب(س) در عصر پدر، به زنان کوفه تفسیر قرآن و معارف اسلامی آموزش میداد. او پنج تن آل عبا، امام سجاد(ع) و امام باقر(ع) را درک کرد و در مسائل سیاسی-اجتماعی همراه با خمسه طیبه حضور فعال داشت. او همراه برادرش امام حسین(ع) در واقعه کربلا حضور یافت و بعد از شهادت امام، به اسارت رفت و سرپرستی اسرای کربلا را بر عهده گرفت. خطبههای تاریخی او در کوفه و شام، یزید و امویان را رسوا کرد و پیام عاشورا را به نسلها منتقل نمود.