بسم الله الرحمن الرحیم
وحدت چنان مهم است که خداوند آن را منتی بزرگ بر امت اسلامی قرار داده است.

انسان نه از نظر تجرد روحی همسان فرشتگان است تا بی‌نیاز از هماهنگی با همنوع خود باشد، و نه از جهت مادی همتای حیوانات است تا با شعار «قد أفلح الیوم من استعلی» زندگی کند. انسان نیازمند زندگی مسالمت‌آمیز و اتحاد با دیگران است. پشتوانه این اتحاد باید اهتمام به اجرای حق و سرکوب باطل باشد و برای تحقق اتحاد حقیقی باید به دستورات وحی و عقل توجه کرد.

معنای لغوی وحدت: «وحدت» در لغت به معنای یگانه شدن و انفراد است. «اتحاد» یعنی یکی شدن دو چیز موجود. هرگاه چند چیز با حفظ خاصیت شخصی خود با هم یکی شوند، اتحاد حاصل می‌شود.

اهمیت وحدت: امیرمؤمنان علی(ع) وحدت را منتی بزرگ از سوی خداوند دانسته است. آن حضرت می‌فرماید: خداوند بر این امت منت گذارد و بین آنان الفت و اتحاد ایجاد کرده است که در سایه آن زندگی می‌کنند و به کنف حمایت آن پناهنده می‌شوند. این نعمتی است که احدی نمی‌تواند بهایی برایش بگذارد؛ زیرا از هر بهایی گران‌قدرتر و از هر چیز پرارزشی باارزش‌تر است.

تعبیر «منت الهی» از وحدت، بیانگر اهمیت این موضوع است. همان‌گونه که خداوند از بعثت پیامبر(ص) به عنوان منّت یاد کرده است. علی(ع) به همراهی با جماعت و کناره‌گیری از جدایی فرمان داده و می‌فرماید: «الزموا الجماعة و اجتنبوا الفرقة». نیز می‌فرماید: «و إیاک و الفرقة فإن الشاذ من الناس للشیطان»؛ از جدایی دوری کن؛ زیرا فرد جدا شده از مردم، از آنِ شیطان است.

وحدت آن‌قدر مهم است که علی(ع) با وجود مصایب سنگین، به شدت حافظ اتحاد جامعه اسلامی بود. در نامه‌ای به ابوموسی اشعری می‌فرماید: هیچ کس نسبت به وحدت و اتحاد امت محمد(ص) از من حریص‌تر و انسش به آن از من بیشتر نیست. صبر آن حضرت نیز برای حفظ وحدت بود؛ صبری که درباره‌اش فرمود: عاقبت دیدم که بردباری به عقل نزدیک‌تر است؛ شکیبایی ورزیدم؛ ولی به کسی می‌مانستم که خاشاک چشمش را پر کرده و استخوان راه گلویش را گرفته است.

دلیل سکوت خود را نیز چنین بیان می‌کند: به خدا سوگند! اگر بیم وقوع تفرقه میان مسلمین و بازگشت کفر و تباهی دین نبود، رفتار ما با آنان به گونه‌ای دیگر بود. نیز پس از انتخاب عثمان برای خلافت مسلمانان فرمود: شما می‌دانید که من از همه برای خلافت شایسته‌ترم. به خدا سوگند! مادامی که کار مسلمانان رو به راه باشد و تنها بر من جفا شده باشد، مخالفتی نخواهم کرد.

وحدت مایه بقای جامعه و رسیدن به آرمان‌های ملی و برداشتن موانع پیشرفت است. مظاهر وحدت در احکام اسلامی فراوان است؛ از جمله نماز جماعت، نماز جمعه، نماز عیدین، مراسم حج و جهاد.

اصالت وحدت: انسان از یک عامل «کثرت» به نام طبیعت و یک عامل «وحدت» به نام روح ماورای طبیعی تشکیل یافته است. اگر جنبه طبیعی خود را فربه کند، جز اختلاف و نزاع چیزی نمی‌یابد؛ ولی اگر جنبه ماورای طبیعی خویش را تزکیه کند، از گزند هرگونه درگیری مصون می‌ماند.

خدای سبحان آفرینش پیکر آدمی را به «تراب»، «طین»، «حمأ مسنون» و «صلصال» نسبت داد که از نشأه کثرت و همواره سبب نزاع است. اما آفرینش روح انسانی را به خود نسبت داد که عین وحدت و همواره سبب اتحاد و رأفت و مایه التیام و محبت است. سرّ کثرت طبیعت را باید در ضیق هستی آن جستجو کرد؛ زیرا هر موجود مادی شرایط خاصی دارد. راز وحدت ماورای طبیعت را نیز باید در سعه وجودی آن یافت؛ زیرا هر موجود مجرد نه در حضور دیگری محجوب است و نه از شهود غیر خود محروم. از این رو، نه بهشتیان کینه و نزاع دارند و نه در دل‌های مردان باایمان که با ماورای طبیعت ارتباط دارند و به دستورهای وحی عمل می‌کنند، نسبت به یکدیگر عداوت و بغض است.

آیه «و نزعنا ما فی صدورهم من غل» و آیه «ربنا اغفرلنا و لإخواننا الذین سبقونا بالإیمان و لا تجعل فی قلوبنا غلاً للذین آمنوا» گویای این حقیقت است که روح مجرد و فطرت توحیدی، بنیان وحدت و برادری را در جان انسان‌ها قرار داده است. خدای سبحان در قرآن به پیامبر(ص) می‌فرماید: اگر تمام آنچه در روی زمین است خرج می‌کردی، نمی‌توانستی بین دل‌هایشان الفت برقرار کنی؛ ولی خدا بود که میان آنان الفت انداخت.