بسم الله الرحمن الرحیم
مرگ در اندیشه اسلامی پایان زندگی نیست، بلکه انتقالی به جهان دیگر و آغازی برای زندگی نوین و پایدار است که انسان با اندیشیدن به آن می‌تواند مسیر کمال و سعادت خود را هموار سازد.

مرگ در لغت به معنای جان سپردن و از دست دادن نیروی حیات است، اما در اصطلاح دینی، عبارت است از انتقال از این جهان به جهان دیگر. قرآن کریم از مرگ با واژه «تَوَفّی» یاد کرده که به معنای گرفتن کامل چیزی است. این تعبیر نشان می‌دهد مرگ نیستی و نابودی نیست، بلکه روح انسان به تمام و کمال گرفته می‌شود تا زندگی جدیدی در عالم دیگر آغاز کند.

پرداختن به مرگ اندیشی از دو جهت ضرورت دارد. از نظر اعتقادی، باور به مرگ و اتفاقاتی که در آن هنگام رخ می‌دهد، از ضروریات دین است. از نظر عملی و فردی، اندیشه درست درباره مرگ، انگیزه‌ای قوی برای انجام تکالیف الهی ایجاد می‌کند. امام صادق(ع) می‌فرماید: هرکس زیاد در اندیشه مرگ باشد، پیوند محکمی با خدا برقرار می‌سازد و تکالیف الهی را ترک نمی‌کند.

قرآن برای آشنا کردن انسان با حقیقت مرگ، از شیوه‌های گوناگونی استفاده کرده است. یکی از این شیوه‌ها، تشبیه مرگ به خواب است. همان‌طور که خواب، مرگ موقت و سبکی از مرگ است و روح در خواب به دست خدا سپرده می‌شود، مرگ نیز چنین است؛ با این تفاوت که بازگشت در مرگ به این دنیا نیست، بلکه به عالم دیگر است. فیض کاشانی می‌گوید: تشبیه خواب به مرگ برای بیدار شدن اندیشه آدمی است.

شیوهٔ دیگر قرآن، استفاده از تمثیل به امور طبیعی است. زندگی دنیا به آبی تشبیه شده که از آسمان می‌بارد، گیاهان می‌رویند و سرسبز می‌شوند، اما ناگهان همه می‌خشکد و بادها آن را پراکنده می‌کنند. هدف این تمثیل‌ها، بیدارسازی اندیشه است تا انسان بداند زندگی دنیا زودگذر است. داستان‌های قرآن نیز نقش مؤثری در مرگ اندیشی دارند. خداوند به پیامبر(ص) دستور می‌دهد داستان‌های پیشینیان را بازگو کند تا مردم بیندیشند و عبرت بگیرند.

در سیرهٔ معصومان(ع)، مرگ اندیشی جایگاه ویژه‌ای دارد. رسول خدا(ص) می‌فرماید: بهترین عبادت، اندیشهٔ پیوستهٔ مرگ است و هرکس زیاد در اندیشه مرگ باشد، قبرش باغی از باغستان‌های بهشت می‌شود. علی(ع) در نهج‌البلاغه می‌فرماید: پیش از فرا رسیدن مرگ، خود را برای پایان زندگی دنیا آماده کنید.

در سیرهٔ عملی معصومان(ع)، هماهنگی میان گفتار و کردار دیده می‌شود. پیامبر(ص) در تمام لحظه‌های زندگی به یاد مرگ بود و از خوف آن می‌گریست. علی(ع) در محراب عبادت، از کمی توشه و دوری سفر و وحشت راه شکایت می‌کرد. فاطمه زهرا(س) در شب عروسی، به یاد مرگ و قبر افتاد و علی(ع) را به نماز فراخواند. امام سجاد(ع) نیز در دعاهایش از خدا می‌خواست هنگام مرگ، او را به آیین پیامبرش بمیراند.

عالمان و دانشمندان نیز بر اهمیت مرگ اندیشی تأکید کرده‌اند. صدرالمتألهین شیرازی می‌گوید: اندیشه مرگ، بهترین عبادت‌هاست؛ زیرا حجاب بشر از ضخیم‌ترین حجاب‌هاست و انسان با مرگ اندیشی از آن رها می‌شود. فیض کاشانی سفارش می‌کند در تشییع جنازه حاضر شو و درباره میت بیندیش که چگونه همه چیز را رها می‌سازد. امام خمینی(ره) می‌فرماید: فکر درباره مرگ و سکرات آن، حسرت آدمی در آن حال، تاریکی قبر و غربت در گور، بسیار مؤثر است.

رسانه‌های گروهی می‌توانند با انتخاب تشبیهات قرآنی، ساخت فیلم بر اساس آیات و روایات، پخش احادیث کوتاه درباره مرگ و تصویرسازی از یادگارهای پیشینیان، در ترویج مرگ اندیشی نقش مؤثری داشته باشند.