بسم الله الرحمن الرحیم
«این کتاب بنا بود در یک اجتماع بزرگ مردمی در شب نیمه شعبان… به صورت یک خطابه ایراد شود ولی به علت ممانعت پلیس، آن اجتماع برگزار نشد».
در این فصل توضیح میدهم که این کتاب از جمله آخرین نوشتهها و آثار قلمی من است و چاپ نخست آن در سال ۱۳۵۷ و همزمان با واقعه خونین جمعه سیاه منتشر شد؛ زمانی که خطر و فشار شدیدی از سوی رژیم پهلوی بر فضای فکری و اجتماعی ما سایه انداخته بود. کتاب درواقع متنی است که پیشاپیش برای یک اجتماع عظیم مردمی آماده کرده بودم؛ اجتماعی که قرار بود در شب نیمه شعبان سال ۱۳۹۸ قمری برگزار شود، زمانی که نخستین شعلههای نهضت اسلامی در حال فوران و گستردهشدن بود. اما با وجود آمادگی کامل، فشار پلیس و نیروهای رژیم اجازه برگزاری آن گردهمایی را نداد و خطابهای که طراحی شده بود، ایراد نشد. این عدم اجازه، همراه با ممانعتها و خشونتهایی بود که جوانان مسلمان انقلابی را به درگیری با پلیس واداشت و صحنهای از التهاب و مقاومت را رقم زد.
این مقدمه برای من فرصت بیان این نکته است که فضای اجتماعی زمان نگارش کتاب، فضایی آرام یا عادی نبود، بلکه آکنده از تنش، مبارزه و فشار سیاسی بود. در آن مقطع، نهضت اسلامی در مرحلهای حساس قرار داشت؛ مردم در حال شکلدادن به خیزشی بودند که آینده ایران را تغییر داد. من نیز در همان فضا تلاش داشتم تحلیلها و ضرورتهایی را که برای مسیر نهضت لازم است بیان کنم، اما محروم شدن از ایراد خطابه باعث شد متن مکتوب آن بهصورت کتاب منتشر شود تا همچنان پیام اصلی آن به مردم برسد.
در این بخش توضیح میدهم که چرا چنین نوشتهای در همان زمان ضروری بود. ما در مرحلهای بودیم که هم شعلههای امید و بیداری دیده میشد، و هم گردوغبار حوادث و تنشها اجازه نمیداد ماهیت نهضت بهروشنی دیده شود. از همینرو، نگارش و انتشار این تحلیلها ضرورتی دوچندان داشت. این متن برای آن بود که روشن کنم نهضت تنها با شور و حرکت خیابانی پیش نمیرود، بلکه نیازمند پشتوانه فکری و شناخت ماهیت، اهداف، رهبری و مخاطرات آن است؛ مسائلی که بعدها بخشهای مختلف کتاب بهطور دقیقتری راهگشای آن خواهند بود.
همچنین اشاره میکنم که انتشار این کتاب در همان زمان، خود نوعی مبارزه بود. زیرا هرگونه تحلیل روشن از ماهیت نهضت و نقد سلطه سیاسی با فشار و محدودیت روبهرو میشد و همین امر اهمیت بهدسترسبودن این مطالب را بیشتر نشان میداد. بنابراین، مقدمه کتاب نقش ورودیهای دارد که خواننده را در فضای تاریخی، سیاسی و اجتماعی آن دوران قرار میدهد و نشان میدهد این نوشته از دل نیاز زمان و احساس مسئولیتی عمیق نسبت به نهضت اسلامی پدید آمده است.
این فصل در حقیقت دروازه ورود به مباحث اصلی کتاب است و توضیح میدهد که چرا چنین مجموعهای نوشته شده، در چه شرایطی شکل گرفته، و از ابتدا چه مانعهایی پیش روی انتقال پیام آن قرار داشته است. همین زمینه تاریخی، درک بخشهای بعدی کتاب را آسانتر میکند و نشان میدهد که متن پیش رو صرفاً تحلیلهای ذهنی نیست، بلکه بخشی از متن واقعی تاریخ نهضت اسلامی است.